Phage (thực khuẩn thể) là virus diệt vi khuẩn. Tìm hiểu cơ chế, ưu nhược điểm và vì sao phage chưa thay thế được quản lý ao trong nuôi tôm.
Trả lời nhanh
Phage (thực khuẩn thể) là loại virus chỉ tấn công vi khuẩn, không xâm nhập tế bào tôm hay con người. Mỗi loại phage thường chỉ diệt được một số dòng vi khuẩn nhất định, nên có thể nhắm vào Vibrio gây bệnh mà ít đụng đến vi sinh có lợi. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chủ yếu từ phòng thí nghiệm và thử nghiệm quy mô nhỏ. Phage chưa thay thế được việc quản lý nước, đáy ao và mật độ vi khuẩn trong ao tôm.
Mục lục
Phage là virus có vật chủ là vi khuẩn. Chữ "phage", tên tiếng Việt là thực khuẩn thể. Phage có mặt ở nơi vi khuẩn sống: nước biển, nước ao, bùn đáy và đường ruột tôm. Phage rất nhỏ, chỉ vài chục đến vài trăm nanomet, nên không thấy được bằng kính hiển vi quang học thông thường.
Điểm quan trọng với người nuôi: phage không xâm nhập tế bào của tôm. Nó chỉ nhận ra các "ổ khoá" trên bề mặt một số dòng vi khuẩn rồi mới bám vào được. Vì thế phage có tính chọn lọc rất cao.
Phage ly giải diệt vi khuẩn theo 4 bước: bám vào vi khuẩn, bơm vật liệu di truyền vào trong, dùng bộ máy của vi khuẩn để nhân bản, rồi làm vỡ tế bào để phóng thích phage mới. Phage mới đi tìm vi khuẩn khác, nên khi còn vi khuẩn đích, số phage có thể tự tăng.
| Loại phage | Điều xảy ra | Dùng trong nuôi trồng? |
|---|---|---|
| Phage ly giải (lytic) | Nhân bản rồi làm vỡ vi khuẩn ngay | Được ưu tiên chọn |
| Phage ôn hoà (temperate) | Có thể gắn vào hệ gen vi khuẩn rồi mới hoạt động | Thường bị loại vì có thể mang gen không mong muốn |
Lý do chính là bệnh do Vibrio, nổi bật là hoại tử gan tụy cấp (AHPND) do dòng Vibrio parahaemolyticus mang plasmid độc tố pVA1 (độc tố PirA/PirB). Độc tố phá tế bào gan tụy trong khoảng 24 đến 72 giờ và có thể gây chết hàng loạt ở giai đoạn đầu vụ. Kháng sinh bị siết chặt do nguy cơ kháng thuốc và tồn dư, nên người ta tìm hướng thay thế, trong đó có phage.
Một tổng quan khoa học năm 2019 nhận định phage ly giải đang được quan tâm trở lại như một chiến lược kiểm soát Vibrio ở tôm, kể cả hướng cải biến phage bằng kỹ thuật di truyền.
| Tiêu chí | Phage | Kháng sinh | Men vi sinh |
|---|---|---|---|
| Bản chất | Virus của vi khuẩn | Hoá chất diệt hoặc kìm khuẩn | Vi khuẩn có lợi |
| Phạm vi tác động | Rất hẹp, theo từng dòng vi khuẩn | Rộng, ảnh hưởng cả vi khuẩn có lợi | Cạnh tranh dinh dưỡng, chỗ bám, tiết chất ức chế vi khuẩn gây hại |
| Tự nhân lên | Có, khi còn vi khuẩn đích | Không | Có, khi đủ điều kiện |
| Rủi ro chính | Vi khuẩn kháng phage; một số phage kém bền trong nước | Kháng thuốc, tồn dư, quy định hạn chế | Hiệu quả phụ thuộc điều kiện ao |
Hãy giảm áp lực Vibrio bằng những việc đã có nền tảng thực tế: nền đáy sạch, kiểm soát chất hữu cơ và khí độc, duy trì hệ vi sinh có lợi, theo dõi Vibrio định kỳ. Phage, nếu sau này được thương mại hoá đúng quy định, sẽ là lớp hỗ trợ thêm.
Xem thêm: Bài vi sinh xử lý Vibrio, Bài xử lý đáy ao và bài vệ tinh Phage có trị được AHPND ở tôm thẻ không?. Cần tư vấn trực tiếp, nhắn Zalo 0968.86.7577.
Phage chỉ lây nhiễm vi khuẩn, không xâm nhập tế bào động vật. Trong thí nghiệm của nhóm Thái Lan, nhóm tôm chỉ cho cocktail phage có tỷ lệ sống tương đương nhóm đối chứng. Dù vậy, mỗi chế phẩm phải được kiểm tra an toàn và đăng ký lưu hành trước khi dùng.
Không. Men vi sinh xây hệ vi khuẩn có lợi cho ao, còn phage nhắm vào một số dòng vi khuẩn gây bệnh. Bằng chứng hiện có cho thấy phage chỉ nên được xem là lớp bổ sung.
Có. Phage hiện diện tự nhiên trong nước biển và nước ao, và các nghiên cứu đều phân lập phage từ nước biển, nước ao hoặc nước thải trại nuôi. Liệu pháp phage là chọn lọc và bổ sung phage đã được đánh giá diệt được dòng gây bệnh, với mật độ đủ lớn.
Chưa có nghiên cứu nào trả lời trực tiếp câu này trên ao thương phẩm (thời gian hiện tại)
Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về kỹ thuật xử lý ao, vui lòng liên hệ SĐT/Zalo: 0968.86.7577 (7h–20h, cả Chủ nhật). Đội ngũ Thủy Sản Quốc Nguyên sẵn sàng hỗ trợ anh chị tận tình, nhanh chóng nhất có thể!
Bài liên quan
Bài viết mang tính tham khảo kỹ thuật nuôi trồng thủy sản; người nuôi nên kết hợp quan sát thực tế ao và tham vấn kỹ thuật viên trước khi áp dụng.
