Dinh dưỡng cho tôm: cách quản lý thức ăn, khoáng, men tiêu hóa và vi sinh theo sức ăn, giai đoạn nuôi và tình trạng thực tế của đàn tôm.
Tôm ăn vẫn đều nhưng kéo size chậm, trong cùng một ao có con lớn con nhỏ, tôm lột xong lâu cứng vỏ hoặc đường ruột lúc đầy lúc trống là những tình trạng người nuôi thường gặp.
Khi đó, nhiều Anh/chị có xu hướng tăng thức ăn, bổ sung thêm khoáng hoặc trộn nhiều loại men với mong muốn tôm lớn nhanh hơn. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân nằm ở môi trường, gan – ruột, mật độ hoặc EHP thì tăng thêm dinh dưỡng chưa chắc giúp tôm tăng trưởng tốt hơn, ngược lại còn có thể làm thức ăn dư và đáy ao dơ nhanh hơn.
Quản lý dinh dưỡng cho tôm vì vậy cần bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản: Tôm đang ăn được bao nhiêu và đang sử dụng lượng thức ăn đó có hiệu quả hay không?
Anh/chị có thể xem tổng quan tại đây và bấm vào từng vấn đề để đọc chi tiết:
Tình trạng dễ gặp nhất là hôm trước tôm ăn tốt nhưng hôm sau nhá còn nhiều, ruột không đầy hoặc sức ăn giảm rõ. Nguyên nhân có thể đến từ mưa, nhiệt độ thay đổi, oxy thấp, tôm đang lột, tảo biến động hoặc gan – ruột chưa ổn định.
Lúc này, Anh/chị nên kiểm tra nhá trước, quan sát độ đầy của ruột và xem lại môi trường. Nếu tôm ăn giảm nhưng vẫn tiếp tục cho đúng lượng theo bảng, phần thức ăn không sử dụng sẽ chìm xuống đáy và trở thành chất hữu cơ.
Theo hướng dẫn quản lý thức ăn trong nuôi tôm của FAO, nhá được sử dụng để theo dõi lượng thức ăn còn lại và điều chỉnh khẩu phần theo sức ăn thực tế. Điều quan trọng không nằm ở một tỷ lệ hay thời gian kiểm nhá cố định, mà là không cho ăn theo bảng một cách máy móc khi sức ăn của tôm đã thay đổi.
Ngược lại, nếu tôm vẫn bắt mồi tốt, ruột đầy và môi trường ổn định thì cũng không nên giảm thức ăn quá mạnh chỉ vì một cơn mưa ngắn hoặc một lần nhá còn ít thức ăn.
Quản lý thức ăn tốt là điều chỉnh từng bước nhỏ dựa trên sức ăn thực tế, thay vì tăng hoặc giảm đột ngột.
Tôm nuôi cùng ngày nhưng sau một thời gian có con lớn, con nhỏ rõ rệt là tình trạng khiến nhiều người lo lắng. Nếu chỉ nhìn hiện tượng này rồi tăng thức ăn thì chưa chắc đúng.
Trước tiên cần kiểm tra lại cách rải thức ăn. Nếu thức ăn tập trung nhiều ở một khu vực, nhóm tôm khỏe có thể ăn được nhiều hơn trong khi nhóm khác tiếp cận thức ăn kém. Nhá cũng nên được đặt ở vị trí đại diện cho ao để tránh đánh giá sai sức ăn.
Tiếp theo là mật độ và môi trường. Khi mật độ tôm cao, nhu cầu oxy và lượng chất thải cũng tăng theo. Nếu quạt, sục khí hoặc khả năng xử lý đáy không theo kịp thì tôm có thể ăn nhiều nhưng tăng trưởng vẫn chậm.
Gan tụy và đường ruột cũng cần được quan sát. Nếu tôm có ruột trống kéo dài, gan tụy bất thường hoặc sức ăn thất thường thì nên tìm nguyên nhân trước khi tiếp tục tăng khẩu phần.
EHP cũng là một yếu tố cần lưu ý khi tôm chậm lớn kéo dài và kích cỡ phân hóa mạnh. Theo WOAH, tôm nhiễm EHP có thể xuất hiện chậm tăng trưởng và kích cỡ không đồng đều. Tuy nhiên, không nên chỉ nhìn tôm phân đàn rồi kết luận EHP; cần lấy mẫu xét nghiệm khi nghi ngờ.
Nói đơn giản, khi tôm chậm lớn nên kiểm tra thức ăn → môi trường → mật độ → gan – ruột → chất lượng giống và EHP trước khi quyết định tăng dinh dưỡng.
Kiểm tra tôm sau lột để đánh giá tình trạng vỏ và khoáng - Ảnh: Thủy Sản Quốc Nguyên
Khi tôm lột nhiều, mềm vỏ hoặc lâu cứng vỏ, thông thường Anh/Chị trộn và tạt khoáng ngay. Nhưng mềm vỏ không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với thiếu khoáng.
Tôm vừa lột vốn có vỏ mềm. Nếu pH, kiềm, độ mặn hoặc môi trường biến động, quá trình cứng vỏ cũng có thể chậm hơn. Vì vậy, trước khi tăng khoáng, Anh/chị nên xem lại độ mặn, pH, kiềm và tình trạng lột của đàn tôm.
Khoáng có vai trò trong quá trình lột xác, hình thành vỏ và duy trì cân bằng các chất khoáng trong cơ thể tôm. Ở ao có độ mặn thấp, việc quản lý khoáng càng cần chú ý vì hàm lượng và tỷ lệ một số khoáng trong nguồn nước có thể không phù hợp.
Một số nghiên cứu trên tôm thẻ nuôi ở độ mặn thấp cũng cho thấy sự mất cân đối giữa các khoáng như kali và magie có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và khả năng thích nghi của tôm.
Do đó, cách hợp lý hơn là kiểm tra môi trường trước, xác định nhu cầu rồi mới bổ sung khoáng, thay vì cứ thấy tôm lột là tăng liều.
Khi thấy ruột tôm đứt khúc, không đầy hoặc tiêu hóa không ổn định, nhiều người thường nghĩ ngay đến men tiêu hóa hoặc men vi sinh.
Hai nhóm này thực tế không giống nhau.
Men tiêu hóa chứa các enzyme giúp phân cắt một số thành phần trong thức ăn như đạm, chất béo và tinh bột để quá trình tiêu hóa thuận lợi hơn.
Men vi sinh lại chứa các vi sinh vật, tùy từng chủng có thể hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột hoặc một số quá trình chuyển hóa.
Nhưng nếu tôm đang ăn yếu vì oxy thấp, NH3/NO2 tăng, tảo biến động hoặc thức ăn không phù hợp thì tăng men cũng không giải quyết được nguyên nhân chính.
Vì vậy, khi ruột tôm không ổn định, Anh/chị nên kiểm tra sức ăn, gan tụy và môi trường trước. Khi những yếu tố này đã tương đối ổn mà khả năng tiêu hóa vẫn chưa tốt thì mới cân nhắc sử dụng men phù hợp.
Khi chọn men vi sinh, không nên chỉ nhìn số lượng chủng càng nhiều càng tốt. Quan trọng hơn là chủng nào được sử dụng, mật độ vi sinh còn sống, điều kiện bảo quản và mục tiêu của sản phẩm.
Nhu cầu quản lý thay đổi khi mật độ trong ao tăng. Thay vì dùng một công thức cho cả vụ, Anh/chị có thể theo dõi theo hướng sau:
|
Giai đoạn |
Trọng tâm dinh dưỡng |
Cần theo dõi |
|
Đầu vụ |
Thức ăn đúng kích cỡ, tăng lượng ăn từ từ |
Ruột, sức ăn, môi trường |
|
Giữa vụ |
Điều chỉnh khẩu phần theo trọng lượng tôm và nhá |
Gan – ruột, oxy, lột, đáy |
|
Cuối vụ |
Kiểm soát chặt thức ăn dư |
Nhá, oxy gần sáng, NH3/NO2, đáy |
|
Khi giảm ăn |
Không cố giữ khẩu phần theo bảng |
Mưa, lột, oxy, tảo, gan – ruột |
|
Khi chậm lớn |
Không vội tăng thức ăn hoặc men |
Mật độ, môi trường, giống, EHP |
Ở đầu vụ, ưu tiên lớn nhất là cho tôm bắt nhịp thức ăn và giữ môi trường ổn định. Không nên tăng thức ăn quá nhanh chỉ vì muốn tôm đạt size sớm.
Đến giữa vụ, trọng lượng tôm và lượng thức ăn tăng mạnh hơn nên dinh dưỡng phải đi cùng quản lý oxy, khí độc và đáy. Nếu chỉ tăng thức ăn mà khả năng xử lý chất thải của ao không tăng theo, môi trường sẽ trở thành yếu tố giới hạn tăng trưởng.
Cuối vụ, khi lượng thức ăn mỗi ngày lớn, cần đặc biệt chú ý nhá và sức ăn thực tế. Nếu tôm ăn giảm, không nên cố “đẩy size” bằng cách tăng khẩu phần trước khi kiểm tra oxy, khí độc và đáy ao.
Nếu tôm ăn khỏe, nhá sạch hợp lý, ruột đầy, môi trường ổn định và tốc độ tăng trưởng phù hợp thì có thể tiếp tục điều chỉnh khẩu phần theo trọng lượng tôm.
Nếu tôm lột nhiều nhưng môi trường ổn, có thể xem xét khoáng theo tình trạng nước và hướng dẫn sản phẩm. Nếu ruột chưa ổn nhưng oxy, khí độc và gan tụy đã được kiểm tra, có thể cân nhắc men tiêu hóa hoặc men vi sinh phù hợp.
Ngược lại, khi tôm giảm ăn, ruột trống, oxy thấp, NH3/NO2 tăng hoặc đáy đang dơ thì phải kiểm tra lại gan và đường ruột tôm, kiểm tra các chỉ số môi trường."
Trong trường hợp này, cần ổn định môi trường và sức ăn trước. Khi tôm bắt đầu ăn trở lại, việc bổ sung dinh dưỡng mới có ý nghĩa hơn.
1. Cho tôm ăn bao nhiêu là đủ?
→ Không có một lượng cố định cho mọi ao. Cần dựa vào ngày tuổi, trọng lượng tôm, sức ăn, nhá, thời tiết và môi trường để điều chỉnh.
2. Tôm mềm vỏ có phải thiếu khoáng không?
→ Không hẳn. Tôm vừa lột vốn có vỏ mềm. Nếu mềm vỏ kéo dài cần kiểm tra thêm pH, kiềm, độ mặn và tình trạng môi trường trước khi tăng khoáng.
3. Ruột tôm không đầy có nên tăng men không?
→ Nên kiểm tra sức ăn, oxy, khí độc, gan tụy và thức ăn trước. Men chỉ nên dùng khi phù hợp với nguyên nhân thực tế.
4. Tôm ăn nhiều nhưng vẫn chậm lớn vì sao?
→ Có thể liên quan đến mật độ, khả năng tiêu hóa, chất lượng thức ăn, môi trường, gan – ruột hoặc EHP. Tăng thêm thức ăn chưa chắc giúp tôm lớn nhanh hơn.
5. Tôm phân đàn có phải do thiếu thức ăn không?
→ Không hẳn. Cách rải thức ăn, mật độ, chất lượng giống, môi trường và EHP đều có thể liên quan đến tình trạng này.
Khi tôm chậm lớn, giảm ăn, mềm vỏ hoặc đường ruột không ổn định, Anh/chị không nên xử lý ngay bằng cách giữ mức hoặc tăng thức ăn, tạt khoáng và diệt khuẩn.
Hướng kiểm tra nên đi theo thứ tự:
Tôm đang gặp gì → sức ăn ra sao → môi trường có biến động không → gan – ruột thế nào → mật độ và chất lượng giống → sau đó mới quyết định bổ sung dinh dưỡng.
Dinh dưỡng cho tôm hiệu quả không nằm ở việc sử dụng càng nhiều sản phẩm càng tốt. Quan trọng là cho đúng lượng, đúng thời điểm và chỉ bổ sung khi tôm còn khả năng ăn, tiêu hóa và sử dụng được lượng dinh dưỡng đó.
Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về kỹ thuật xử lý ao, vui lòng liên hệ SĐT/Zalo: 0968.86.7577 – 0969.86.7577. Đội ngũ Thủy Sản Quốc Nguyên sẵn sàng hỗ trợ anh chị tận tình, nhanh chóng nhất có thể!
Bài viết mang tính tham khảo kỹ thuật nuôi trồng thủy sản. Người nuôi nên kết hợp quan sát thực tế, kết quả đo môi trường và tư vấn của kỹ thuật viên trước khi áp dụng.
